Ruud Schalkwijk

Directeur Belastingen, Gemeente Rotterdam

Blockchain en belastingen:
op weg naar zichzelf controlerende registraties?

Rotterdam zet blockchain in voor een concrete toepassing. Goed om ervaring mee op te doen, ook voor de eigen medewerkers.

Ruud Schalkwijk, directeur Belastingen gemeente Rotterdam, heeft een aansprekende metafoor voor blockchain: “Het lijkt op een snoer seriegeschakelde kerstlampjes, zoals we vroeger in de kerstboom hadden. Als een lampje aan bepaalde standaarden en eisen voldoet, dan mag die in het snoer en dan branden alle lampjes. Die lampjes staan voor onze burgers, mensen die op vrijwillige basis afspreken dat ze met een code meedoen in een netwerk dat ze zelf bedachten, om informatie of waarde over te dragen. Dan heb je een blockchain.”

Geld naar de marathon

De gemeente Rotterdam bouwde met studenten en eigen medewerkers een werkend prototype van een blockchain. Daarmee kunnen toeristen in een tiental hotels in de stad toeristenbelasting betalen en zelf bepalen naar welk doel die belasting gaat. Zoals de organisatie van de marathon. “Het bouwen van de app duurde anderhalve week, het voortraject van nadenken en afstemmen driekwart jaar.” Met deze toepassing ervaart de gemeente hoe blockchain kan werken. Schalkwijk concludeert dat het technisch werkt, maar dat het op andere vlakken nogal wat vraagstukken oproept. “Het incasseren van belasting is verweven met wetgeving, lokaal en landelijk. Het uitgeven ervan ook. Daar zijn allerlei regels aan verbonden, onder meer voor verantwoording. Dat botst met deze toepassing.” Zoals het budgetrecht van de gemeenteraad, want als toeristen zelf gaan bepalen waar hun belasting naartoe gaat dan staat dat onder druk. Daar is intern discussie over, zegt hij. Maar dat is ook waar deze pilot voor is bedoeld, om al deze gevolgen in kaart te brengen. “Onze huidige manier van werken en systemen zijn dermate complex dat we niet in één klap iets heel anders te gaan doen. Verandering zal hoe dan ook een geleidelijke transitie zijn. Met toepassingen zoals deze kunnen we op een klein, afgebakend gebied verkennen hoe iets anders kan werken.”

Niet thuis in techniek

Een doel van de blockchainpilot in Rotterdam is ook om de medewerkers te laten zien welke mogelijkheden en gevolgen deze technologie heeft, vertelt Schalkwijk. “We laten zien dat het kan, maar ik vind het erg lastig om over te brengen dat deze veranderingen heel snel kunnen gaan en dat mensen daarin mee moeten ontwikkelen.

Ze krijgen alle mogelijkheden om zich verder te ontwikkelen, maar het is moeilijk om ze in beweging te krijgen.” Hij loopt tegen de bijzondere situatie aan dat medewerkers zeggen dat ze niet thuis zijn in techniek, terwijl ze thuis “via een chatbox van de verzekeringsmaatschappij complexe schadegevallen afhandelen”. Er is kortom nog veel werk te doen, ook en misschien wel met name voor leidinggevenden, om medewerkers mee te krijgen in deze transitie, concludeert hij.

"Verandering in het belastingdomein zal hoe dan ook een geleidelijke transitie zijn. Met toepassingen zoals blockhchain kunnen we op een afgebakend gebied verkennen hoe iets anders kan werken."

Ruud Schalkwijk, Directeur Belastingen, Gemeente Rotterdam