De belastingambtenaar als data scientist

De digitale transformatie van de overheid heeft grote gevolgen, ook voor de eigen medewerkers. Hoe gaan zij mee in deze veranderingen? Is straks elke belastingambtenaar een

data scientist?

“Hoe we nu werken is volgens de regels en beproefd. Dat verander je niet zomaar, maar dat moet wel. Want de wereld verandert. Het is echter best lastig om een beeld te krijgen van hoe de toekomst eruit gaat zien en hoe we daarop kunnen anticiperen,” zegt Minke van den Oever, hoofd Belastingen van de gemeente Leeuwarden. Peter Stoffelen, directeur Belastingsamenwerking West-Brabant, vertelt dat zijn organisatie samen met JADS (een samenwerkingsverband tussen de TU Eindhoven en Tilburg University op het gebied van datasciences) en met Regionale Datacentra en Regionale Datadiensten van het CBS onderzoeken hoe die toekomst eruit kan zien. “Er verdwijnen duizenden arbeidsplaatsen bij banken en verzekeraars. Hun werk lijkt op dat wat wij doen. Bij ons gaat het dus ook veranderen, al valt het nog niet mee om mijn medewerkers daarvan te overtuigen.” Niet alleen de inhoud van het werk verandert door digitalisering en dataficering, maar ook door de vergrijzing hebben belastingdiensten straks behoefte aan nieuwe mensen. “We vissen allemaal in dezelfde vijver. Waarom werken we niet meer samen, ook in de regio? Dit vraagstuk speelt niet alleen bij belastingorganisaties,” zegt Stoffelen.

"Hoe we nu werken is volgens de regels en beproefd. Dat verander je niet zomaar, maar dat moet wel. Want de wereld verandert."

Minke van den Oever, Hoofd Belastingen,
Gemeente Leeuwarden

Nieuwe banen

In alle sectoren heeft digitalisering een grote impact op hoe mensen hun werk doen en welke competenties daarvoor nodig zijn. Het zou daarom goed zijn om dit vraagstuk in samenwerking en regionaal aan te pakken, zegt een aantal aanwezigen. Bijvoorbeeld in een regionaal mobiliteitscentrum. De meningen zijn echter verdeeld of dit een oplossing biedt voor repeterend werk op vmbo en mbo-niveau, omdat juist dat werk wordt geautomatiseerd. Stoffelen is optimistisch: “De economie groeit en er is een groot tekort aan personeel in allerlei sectoren. Zoals in de zorg en de transportsector. Er is dus zeker werk, ook voor mensen met vmbo en mbo. Als goed werkgever vind ik dat je die kansen voor je mensen moet benutten.”

Ook Jan Geert Bakker, directeur Belastingen gemeente Amsterdam, voorziet weinig tot geen problemen voor de inzetbaarheid van mensen van allerlei opleidingsniveau: “Een grotere uitdaging vind ik om ervoor te zorgen dat je aantrekkelijk bent en blijft voor medewerkers. Aan sollicitanten hebben wij geen gebrek, gemiddeld solliciteren er twintig op één vacature. Mensen willen in toenemende mate werken voor de publieke zaak.” Sjef Leenen, directeur Het Gegevenshuis, luistert met verbazing: “Dat is bij ons niet het geval, ik zie het tegenovergestelde. Zou die 220 kilometer tussen ons zoveel verschil maken?”

Innovatie challenge

Het is een uitdaging om zittende medewerkers mee te nemen in nieuwe ontwikkelingen en hen daar enthousiast voor te maken. Hans Timmermans, directeur Data & Data Analytics bij de Belastingdienst, biedt hulp aan: “We hebben binnenkort weer een innovatie challenge van drie dagen, waarin jullie een interessant probleem of casus kunnen aandragen en jullie mensen met onze data scientists aan een oplossing werken.” Ook ontwikkelde de Belastingdienst een referentiemodel vastgoed, waarmee taxateurs met behulp van allerlei databronnen bedrijfsmiddelen razendsnel accuraat taxeren. “We hebben de pilotfase inmiddels afgerond en gaan in productie. Onze taxateurs zijn er heel trots op en komen graag vertellen hoe het werkt.” Arnold Geytenbeek, directeur BghU, vertelt over de verantwoordelijkheid van werkgevers om medewerkers mee te nemen in veranderingen: “Hoogleraar strategisch leiderschap Bob de Wit heeft het over ‘missie en visie’, waarbij visie volgens hem verkeerd is vertaald. Eigenlijk betekent het ‘vision’. Dat is een neutraler woord voor wat je ziet aan ontwikkelingen en trends en deze vertaalt voor de mensen op de werkvloer.” Ruud Schalkwijk vult aan: “We hebben slimme transactiesystemen gebouwd, en laten onze medewerkers alleen nog mutaties invoeren. Zo leren we ze af om door te denken. We zullen als werkgevers echt moeten investeren in hun ontwikkeling, want we kunnen niet alleen vertrouwen op systemen en data.” Hij pleit ook voor “meer experimenteerruimte” voor medewerkers: “Laat ze kennisnemen van nieuwe ontwikkelingen en daar mee aan de slag gaan.”

Buiten de deur

Minke van den Oever stimuleert haar medewerkers om ‘buiten de deur’ te kijken, bijvoorbeeld bij Centric: “Dat doen ze bij toerbeurt, zodat ze het er ook onderling over hebben op het werk.” Leeuwarden verzorgt als regiogemeente ook de belastinguitvoering voor een aantal omliggende gemeenten. Ze hoopt dat het door deze schaalvergroting makkelijker wordt om onder meer dataspecialisten aan de organisatie te binden. De uitdaging om goede mensen te vinden speelt niet alleen bij belastingkantoren, zo besluit Arnoud van der Lugt, Business Manager Belastingkantoren bij Centric, dit Actualiteitendebat. “En als je ze eenmaal hebt, wil je ze graag behouden. Wij steken veel energie in allerlei interessante programma’s om deze mensen aan ons te binden, want jonge mensen kijken snel verder naar een nieuwe baan.” Niet elke belastingambtenaar zal een data scientist worden, zo is een conclusie. Maar digitalisering en het slim gebruiken van data zal wel onderdeel worden van elke baan en het is zaak om de medewerkers van nu daar in mee te nemen.

"Aan sollicitanten hebben wij geen gebrek, gemiddeld solliciteren er twintig op één vacature. Mensen willen in toenemende mate werken voor de publieke zaak."

Jan Geert Bakker,
Directeur Belastingen,
Gemeente Amsterdam